De onderneming waarvan u schuldeiser bent of bij dewelke u werkt, wordt failliet verklaard. Vanaf deze aankondiging rijzen er talrijke vragen.

De procedure is lang en complex en valt onder verschillende wetgevingen.

U zal hierna het antwoord vinden op volgende vragen:

  • Hoe wordt men op de hoogte gebracht van het faillissement van een onderneming of een handelaar?
  • Wie is de gesprekspartner, eens het faillissement is uitgesproken?
  • Hoe moet men zijn schuldvordering aangeven?
  • Binnen welke termijn moet men zijn schuldvordering aangeven?
  • Welk lot kent de schuldvordering die werd aanvaard op het ogenblik van de verificatie?
  • Welk lot kent de schuldvordering die werd betwist op het ogenblik van de verificatie?
  • Welke stappen moet de werknemer waarvan de onderneming is failliet verklaard ondernemen?
Bladzijde drukken


Hoe wordt men op de hoogte gebracht van het faillissement van een onderneming of een handelaar?



Voor het geheel van de schuldeisers



De curator schrijft aan de door hem gekende schuldeisers en wijst hen op de te volgen modaliteiten om hun schuldvordering op het juiste ogenblik aan te geven. In principe deelt de gefailleerde aan de curator de lijst mee van zijn cliŽnten en leveranciers. Bovendien worden uittreksels van het declaratoir faillissementsvonnis gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad en in de dagbladen van de plaats waar de onderneming is gevestigd, behalve in deze laatste hypothese, wanneer het actief onvoldoende is en door middel van toestemming van de rechter commissaris. Deze publicatie herneemt alle informatie nuttig om zijn rechten te laten gelden. De mogelijkheid wordt u geboden een opzoeking te doen om de vereiste velden aan te vullen. Om uw opzoeking te doen, moet u enkel de velden " Woord(en) van de tekst" invullen waarbij u in het eerste veld "faillissement" aanduidt, in het tweede de naam van de stad van de rechtbank die het faillissement heeft uitgesproken, en in het derde de naam van de vennootschap of van de gezochte persoon. Bijvoorbeeld: "faillissement" EN "Brussel" EN "NV MONDEBITEUR of Paul DURANT". Test de procedure door hier te klikken.



Voor de sociale schuldeisers (de werknemers van een failliete onderneming)



De syndicale afgevaardigden en de raadgevers van de onderneming zijn meestal de eerste werknemers die officieel worden ingelicht over het aanstaande faillissement van hun onderneming. Het behoort hen toe de werknemers op de hoogte te brengen en zo nodig alles in het werk te stellen met hun syndicale organisatie, om de talrijke stappen te vergemakkelijken die hun leden moeten ondernemen.



In de ondernemingen waar er geen syndicale afvaardiging is, vernemen de werknemers dikwijls dat hun onderneming failliet is verklaard of zal worden verklaard door geruchten. In dit geval moet deze informatie eerst worden nagegaan. Een telefoontje naar de griffie van de Rechtbank van Koophandel van het arrondissement waar de onderneming haar maatschappelijke zetel heeft, geeft de mogelijkheid na te gaan of dit gerucht al dan niet gegrond is.



Wie is de gesprekspartner eens het faillissement is uitgesproken?



De centrale persoon in het faillissement is de curator van het faillissement die wordt benoemd door de Rechtbank van Koophandel onder de leden van een lijst, opgesteld door de algemene vergadering van de Rechtbank.

Over het algemeen gaat het om een advocaat. De lijst van de curatoren van Brussel met hun adressen is beschikbaar op de site. In sommige belangrijke faillissementen kan de Rechtbank een college van meerdere curatoren aanstellen. Men hoort ook dikwijls spreken over de curatele, een woord dat het geheel van werkzaamheden aanduidt, toevertrouwd aan de curator(en). De curator is belast met het beheren van het geheel van zaken van de gefailleerde (natuurlijke persoon of vennootschap), maar ook met het vertegenwoordigen van de belangen van de massa, samengesteld uit het geheel van schuldenaars (die geld moeten aan de gefailleerde) en schuldeisers (aan wie de gefailleerde geld moet).



Hoe moet de schuldvordering worden aangegeven?



De eerste stap van de schuldeiser moet erin bestaan zijn schuldvordering aan te geven op de Griffie van de rechtbank van koophandel die het faillissement heeft uitgesproken. Voor de faillissementen uitgesproken door de rechtbank van koophandel van Brussel, kan deze formaliteit vervuld worden door een aangetekende zending aan de griffie van de rechtbank van koophandel. Zij kan eveneens persoonlijk op de griffie worden neergelegd tegen vermelding van ontvangst.



De aangifte van iedere schuldeiser vermeldt zijn identiteit, zijn beroep en woonplaats, of, wanneer het gaat om een rechtspersoon, haar belangrijkste handelsactiviteit, haar identiteit en haar maatschappelijke zetel, het bedrag en de oorzaak van haar schuldvordering (vonnissen, facturen, huur,...) en de voorrechten, hypotheken of waarborgen die werden genomen. Zij is getekend door de schuldeiser, of in zijn naam door een gevolmachtigde; in dit geval is de volmacht gevoegd bij de aangifte en zij moet het bedrag van de schuldvordering vermelden.



Indien het bedrag en de beweegredenen van de schuldvordering, de voorrechten, hypotheken of waarborgen die zijn genomen, niet zijn opgegeven, kan de curator de schuldvordering verwerpen of ze beschouwen als chirographair, 't is te zeggen, niet bevoorrecht. Het is belangrijk te weten dat een schuldvordering hetzij bevoorrecht, hetzij chirographair is. Het voorrecht is een wettelijk mechanisme dat de voorkeursregeling van de schuldvordering verzekert in verhouding tot de niet bevoorrechte schuldvorderingen. Sommige voorrechten zijn gekwalificeerd als "algemeen" want ze hebben betrekking op het geheel van het actief (bijvoorbeeld, de schuldvordering van de RSZ of van een werknemer), de andere zijn "bijzonder" want ze hebben slechts betrekking op een of bepaalde meubelen (bijvoorbeeld, de schuldvordering van de verhuurder voor de huur(prijs) is bevoorrecht wat betreft de meubelen die het gehuurde goed uitrusten).



Het is niet mogelijk in het kader van deze informatienota de verschillende voorrechten en hun rang te bepalen. Het gaat immers om een complexe materie die trouwens het voorwerp uitmaakt van talrijke controverses zodat in geval van twijfel het ten zeerste aangeraden is een beroep te doen op een professioneel die ervaring heeft inzake deze rechtsmaterie.



Eens het geheel van het actief is gerealiseerd, zal de curator een tabel opstellen rekening houdende met de aard van ieder van de schuldvorderingen en hij zal de schuldvorderingen vereffenen volgens de orde van voorrang en in functie van het beschikbaar actief.



In dat stadium is het aldus belangrijk aandacht te hebben voor het al dan niet bevoorrecht karakter van zijn schuldvordering, wetende dat de curator niettemin een ingeroepen voorrecht altijd zal kunnen betwisten. De Rechtbank zal er dus toe gebracht worden uit te maken of het opgeŽiste voorrecht al dan niet toepasselijk is op de litigieuze schuldvordering.



Het bedrag van de schuldvordering moet in principe worden vastgesteld. Het kan echter gebeuren dat de schuldeiser niet onmiddellijk het exacte bedrag van de schuldvordering kan preciseren op de dag van het faillissement. In dit geval is het aan te raden de schuldvordering aan te geven voor een provisioneel bedrag dat later op een definitieve wijze aan de curator zal worden gepreciseerd.



Binnen welke termijn moet men zijn schuldvordering aangeven?



Het declaratoir faillissementsvonnis vermeldt de uiterste datum waarop de schuldvorderingen moeten worden neergelegd. Het vonnis zet immers in het algemeen uiteen dat aan de schuldeisers opgelegd wordt aangifte te doen van hun schuldvorderingen op de griffie van deze Rechtbank, ten laatste voor die dag, gewoonlijk vastgesteld ongeveer een maand na de datum van het declaratoir vonnis. In de praktijk houden de curatoren rekening met de schuldvorderingen neergelegd vlak voor de datum van afsluiting van het proces-verbaal van de verificatie der schuldvorderingen. Deze datum wordt eveneens bepaald in het declaratoir faillissementsvonnis.



De afsluiting van het proces-verbaal van de verificatie der schuldvorderingen is een formaliteit uitgevoerd door de curator die de lijst van de aangegeven schuldvorderingen heeft opgesteld, hun eventueel voorrecht en die aangeeft of ze zijn aanvaard of niet. Dit document is getekend door de curator, de rechter commissaris en de griffier.



Het is een veel voorkomende praktijk dat de curator de schuldvorderingen betwist. Men moet zich echter niet bovenmatig verontrusten over deze beslissing. In feite offert de curator, door de schuldvordering te betwisten, zijn tijd op om het geheel van elementen te verzamelen, noodzakelijk voor de verificatie van de geŽiste bedragen.



Het is mogelijk nog een schuldvordering in te dienen na het verstrijken van de termijn bepaald door de Rechtbank van koophandel. Deze procedure veronderstelt de toekenning van de curator voor de Rechtbank. Zij brengt niet enkel vertragingen met zich mee in de behandeling van de toelating van de schuldvordering, maar ook supplementaire kosten omdat het de schuldeiser is die de deurwaarderskosten betaalt voor de toelating. Om de kosten te beperken aanvaarden de curatoren in het algemeen een vrijwillige verschijning in persoon die een vereenvoudigde wijze van inleiding is voor de rechtbank. In deze laatste hypothese zijn de enige supplementaire kosten die de schuldeiser zal moeten dragen, de rechten van de rolzetting, te weten 82 Ä op 01.08.2002. Opgelet, het recht op te treden inzake de toelating verjaart na drie jaar te rekenen vanaf het declaratoir faillissementsvonnis.



Welk lot kent de schuldvordering die werd aanvaard op het ogenblik van de verificatie?



Indien een schuldeiser niet spontaan werd geÔnformeerd door de curator over het lot van zijn schuldvordering op het ogenblik van de verificatie, kan hij de curator contacteren en het hem vragen. Indien het bedrag en het eventueel opgeŽiste voorrecht werden toegekend, moet de schuldeiser geen initiatief meer nemen.



Over het algemeen is de curator in staat te preciseren of er al dan niet een hoop op totale of gedeeltelijke recuperatie bestaat, die hem krachtens het afsluiten van het faillissement toelaat de gehele of een deel van de schuldvordering te vereffenen.



Het is jammer genoeg gebruikelijk dat het actief, 't is te zeggen, het patrimonium van de gefailleerde of van de failliete onderneming onvoldoende is om de betaling van de chirographaire, 't is te zeggen de gewone schuldvorderingen, te kunnen voldoen, ja zelfs van bepaalde bevoorrechte schuldvorderingen. In dat geval richt de curator een attest aan de schuldeisers die geen enkele kans maken op terugbetaling, dat hun schuldvordering onverhaalbaar is. Dit document laat in bepaalde omstandigheden toe de BTW te recupereren omdat, krachtens artikel 77, ß 1 van het Wetboek op de BTW, de belasting die geheven werd van leveringen en van diensten, teruggegeven wordt tot beloop van het passende bedrag wanneer de schuldvordering van de prijs geheel of ten dele is verloren gegaan.



Welk lot kent de schuldvordering die werd betwist op het ogenblik van de verificatie?



Indien de curator het bedrag van een aangegeven schuldvordering of een reden van ingeroepen voorrecht betwist, deelt hij dit in principe onmiddellijk mee aan de betrokken schuldeisers bij aangetekend schrijven. Deze brief bevat een oproep om te verschijnen voor de rechtbank om te horen uitspraak doen over het debat op de aangegeven datum en op het aangegeven uur. Men moet toegeven dat in de meeste van de gevallen de curator niet overgaat tot het vervullen van deze formaliteit en dat op de vastgestelde dag voor een kamer, aangeduid door de Rechtbank om de betwiste schuldvorderingen te bepleiten, enkel de curator verschijnt om de verwijzing van de debatten naar de rol te vragen, 't is te zeggen, hun inschrijving op een wachtlijst van vaststelling.



Het is immers moeilijk realiseerbaar om binnen een korte termijn alle eventuele juridische problemen te bepalen en te onderzoeken, die een bepaald aantal aangiftes van schuldvorderingen kan teweegbrengen. De curator zal dus gewoonlijk de schuldeiser inlichten dat zijn schuldvordering betwist werd, hij zal hem tevens zijn argumentatie meedelen en voorstellen wanneer de schuldeiser de positie van de curatele betwist opdat/voordat het debat zal worden beslecht door de rechtbank van koophandel. De rechtbank zal de gehele of een deel van de schuldvordering aanvaarden of verwerpen.



Eens hij uitspraak heeft gedaan over de verdienstelijkheid van zijn schuldvordering, moet de schuldeiser geen initiatief meer nemen. Bij het afsluiten van of in sommige gevallen, in de loop van het faillissement, zal de curator de toegestane schuldvorderingen vereffenen.



Hij moet eraan worden herinnerd dat elke schuldeiser de mogelijkheid heeft schriftelijk of telefonisch vragen te stellen aan de curator over het lot van de schuldvordering, de hoop op het terugkrijgen, het tijdstip van betaling, enz. Indien een curator geen gevolg geeft aan de gevraagde informatie, kan de schuldeiser zich richten tot de rechter-commissaris, benoemd in ieder faillissement door de Rechtbank van Koophandel en specifiek belast met het bespoedigen en het waken over de transacties, het beheer en de afwikkeling van het faillissement. Hij kan dit eveneens signaleren aan de Voorzitter van de Rechtbank van Koophandel.



Welke stappen moet de werknemer waarvan de onderneming failliet is verklaard ondernemen?



Het is de taak van de werknemer zich in te schrijven als werkzoekende. Binnen de acht dagen waarin hij werkloos is geworden, moet de ontslagen werknemer zich aanbieden op het regionaal bureau FORem (VDAB) (of de ORBem in Brussel), om zich in te schrijven als werkzoekende. Deze formaliteit moet dus snel worden vervuld. Zij veronderstelt niet dat de werknemer van tevoren zijn C4 (ontslag) heeft gekregen. Om over te gaan tot deze inschrijving als werkzoekende, volstaat het in het bezit te zijn van zijn identiteitskaart.



De aanvraag tot werkloosheidsuitkering moet worden ingediend binnen de kortst mogelijke termijn bij een betalingsorganisme van werkloosheidsuitkeringen (vakorganisatie of CAPAC). Het belangrijkste formulier dat de werkloze moet bezorgen en dat hij moet verzenden naar de curator, is het werkloosheidsattest ? ontslagattest (formulier C4).



De werkloosheidsreglementering voorziet dat de werkloze niet schadeloos kan worden gesteld gedurende een periode tijdens dewelke hij wellicht een vergoeding zou kunnen krijgen. De periode die gedekt zal zijn door een opzeggingsvergoeding (opzegging einde contract) wordt dus niet vergoed. De werknemer kan een verklaring binnenbrengen betreffende de vergoeding tijdens een periode die zou kunnen worden gedekt door een opzeggingsvergoeding. Het gaat om het formulier C4.2. Wanneer de werknemer dit formulier tegelijk binnenbrengt met zijn C4, zal hij kunnen worden vergoed vanaf de eerste dag van zijn werkloosheid. Deze formaliteit van aanvraag tot provisionele vergoeding is belangrijk. Zij geeft de werknemer niet alleen de kans te genieten van een vervangingsinkomen vanaf de eerste dag van zijn werkloosheid, maar zij verzekert ook de voortzetting van de dekking in de andere regimes van de sociale zekerheid (hoofdzakelijk ziektekosten- en invaliditeitsverzekering en kinderbijslag). Het spreekt voor zich dat het hier gaat om een provisionele vergoeding, 't is te zeggen, de werkloze zal de uitkeringen gekregen tijdens de periode gedekt door de opzeggingsvergoeding moeten terugbetalen aan de RVA, en dit vanaf het ogenblik dat hij deze uitkering zal gekregen hebben. Ten einde deze terugbetaling te garanderen, eist de RVA dat de aanvrager van de provisionele vergoedingen haar een overdracht van schuldvordering ondertekent (formulier C4.2 bis). Dit document geeft de RVA de kans de werkloosheidsuitkeringen betaald tijdens deze periode, rechtstreeks te recupereren bij de schuldenaar van de opzeggingsvergoeding.



Het kan gebeuren, om diverse redenen, dat de curator zich in de onmogelijkheid bevindt om de C4 onmiddellijk te bezorgen. Deze situatie verbiedt de werkloze niet zijn aanvraag tot uitkering in te dienen door deze aan te vullen met een persoonlijke Verklaring van werkloosheid (formulier C109) en deze te ondertekenen. Dit formulier laat hoofdzakelijk toe de korte termijnen van indiening van de aanvraag bij de RVA te "bevriezen".



Als laatste redmiddel kan de werkloze zich in afwachting van een vergoeding, steeds richten tot het OCMW van zijn gemeente ten einde een voorschot te verkrijgen op de werkloosheidsuitkering die zal worden gerecupereerd op het ogenblik van de effectieve vergoeding.



De aangifte van de schuldvordering van de werknemer zal volgende posten omvatten (op niet exhaustieve wijze): opzeggingsvergoeding, nog verschuldigde lonen, verplaatsingskosten, eindejaarspremie, vakantiegeld (enkel voor de bedienden) en de sluitingsvergoeding (Op het ogenblik van de faillietverklaring kunnen sommige werknemers ontslagen geweest zijn in de maanden die voorafgingen. Indien het ontslag ten minste ťťn jaar teruggaat en indien de onderneming gemiddeld minstens twintig werknemers tewerkstelde, kunnen zij aanspraak maken op de sluitingsvergoeding).



Het kan interessant lijken voorrechten te voorzien voor de betaling van de sommen die verschuldigd zijn aan de werknemers. En dan nog moet de curator over het geld beschikken, noodzakelijk om die betalingen te verrichten. Daarom werd een garantiefonds, het Fonds van schadeloosstelling voor ontslagen werknemers in geval van sluiting van ondernemingen (gewoonlijk sluitingsfonds genoemd en waarvan het adres is: Keizerslaan nr. 7 ? 1000 Brussel, Tel. 02 513 77 56, Fax 02 513 44 88) in het leven geroepen. Dit fonds, "gevoed" door bijdragen van de gehele groep van werkgevers, is belast met het vergoeden van de werknemers die slachtoffers zijn geworden van de insolvabiliteit van hun werkgever. Men moet ook weten dat in bepaalde sectoren de taken van het sluitingsfonds uitgevoerd worden door het fonds voor bestaanszekerheid (tijdelijke uitzendkrachten, havenarbeiders,...).



Het sluitingsfonds regelt de contractuele uitkeringen, 't is te zeggen, alle bedragen verschuldigd krachtens de wet of een collectieve of individuele arbeidsovereenkomst. Het gaat meer in het bijzonder om achterstallig loon, eindejaarspremies en andere, verplaatsingskosten, vakantiegeld van bedienden, enz. Het maximumbedrag van de contractuele voordelen ten laste genomen door het Fonds, mag een totaal van 22.310,42 Ä, maximum per werknemer, niet overschrijden. Een andere maandelijkse beperking is eveneens toepasselijk. Zij is vastgesteld op 1.859,20 Ä per maand. Boven die bedragen zal de werknemer niet vergoed worden door het Fonds. Er rest hem dan nog te hopen dat de curator kan beschikken over geld na de vereffening van het vermogen van de failliete onderneming.



Meer inlichtingen voor de schuldeiser ? werknemer zijn beschikbaar op de site van de RVA.